Horizon (1964)

Sezon 39: Bölüm 10

Bilim insanları yıllardır dinozorları dünyayı yeneceklere dönüştürmekten sorumlu olan gizemli evrimsel ana anahtarı bulmaya çalışıyorlar. 200 milyon yıl önce Jura'nın başlarında nispeten küçük bir ilkel yaratık grubuydular. 50 milyon yıl sonra Jura'nın sonlarında, milyonlarca yıl boyunca gezegene hakim olacak muhteşem etoburlar ve dev bitki yiyiciler dizisi haline geldiler. Arada tüm bu değişikliklerin gerçekleşmiş olması gereken orta Jura'nın gizemli dönemi yatıyor. Peki bunlar neydi? Dinozorları dönüştüren şey neydi? Korkunç bir kitlesel yok oluş mu yaşandı? Çevrede inanılmaz bir değişiklik mi olmuştu? Bütün bunlar spekülasyon ve teoriydi. Kanıtlar nasıl ve nerede ortaya çıkacak? Orta Jura dönemine ait fosiller inanılmaz derecede nadirdir. Herkesin devam etmesi gereken tek şey, dünyanın dört bir yanında noktalı birkaç küçük kaya çıkıntısıydı. Daha sonra 1990'larda Arjantin'deki vahşi doğanın ortasından bir fosil hazinesi ortaya çıktı; binlerce mil karelik orta Jura kayaları. Paleontolog Oliver Rauhut ve ekibi, sahadaki ilk sezonunda iki dev et yiyen dinozor ve altı devasa uzun boyunlu dinozor ortaya çıkardı. Ve çok daha fazlası vardı: İlk memeliler, timsahlar, balıklar ve hatta bitki yaşamı. Dinozorların bu karanlık çağından harika bir yaşam fotoğrafı olan Jura ortası ekosisteminin tamamını ortaya çıkarmışlardı. İngiliz jeolog Dr. Phil Manning, "Sanki birisi dinozor paleontolojisine dair kutsal bir kâseyi ortaya çıkarmış gibi" diyor. Oliver Rauhut bu alanı "Jura'nın ortalarına açılan olağanüstü bir pencere" olarak tanımlıyor. Her şeyden önce, bu sitenin, paleontologların uzun süredir gözden kaçırdığı gizemli evrimsel güçleri bulmak için ihtiyaç duydukları tüm bilgileri içerebilmesi umut ediliyor. Zaten teorilerinin çoğunu test edebildiler ve bazı heyecan verici sonuçlara varabildiler. Örneğin, Jura'nın ortalarında neler olabileceğine dair bir teori, Arjantin'deki bulgular tarafından açıkça desteklenmiyor gibi görünüyor: kitlesel yok oluş teorisi. Evrim yasaları, büyük bir yok oluş olayının, Jura'nın ortasındaki gibi dinozor çeşitliliğinde bir patlamaya neden olabileceğini söylüyor. Bu kadar geniş ölçekteki ölüm, rekabeti ortadan kaldırarak hayatta kalanların hızla yeni ekolojik ortamlara dönüşmesine olanak tanıyor. Ancak Arjantin'de dinozorları etkileyen bir yok oluş olayının olduğuna dair hiçbir kanıt yok. İkinci teori ise büyük bir iklim değişikliğinin dinozorların çevresini değiştirebileceği ve birçok yeni dinozor türünün evrimine yol açabileceği yönündeydi. Arjantin'de gerçekten de iklimde dramatik bir değişiklik olduğuna dair kanıtlar var. İlkel dinozorların zamanında, tüm kıtalar dev bir süper kıtada (Pangea) toplanmıştı. Süper kıtanın iklimi aşırı sıcak ve kuru koşulların hakimiyetindeydi; yağışlar kısa aralıklarla yoğunlaştı. Bilim insanları bu dönemi mega muson zamanı olarak adlandırıyor. Daha sonra Jura döneminin ortasında Pangea parçalanmaya başladı. Arjantin'deki bölge, süper kıta bölündükçe iklimin daha ılımlı, daha az aşırı bir iklime dönüştüğüne dair kanıtlar sunuyor. Pek çok bilim insanı, iklim değişikliğinin tek başına Jura'nın ortasında dinozorların başına gelenleri açıklamaya yeterli olmadığına inanıyor. Phil Manning'in işaret ettiği gibi, dinozorlar teorik olarak en çok uyum sağladıkları iklimleri bulmak için hareket edebilirler; eğer bir şey onları hareket etmekten alıkoymadıkça, iklim bölgelerini takip edemeyecekleri anlamına gelen önemli bir fiziksel engel yoksa. Bilim insanları bunu incelediklerinde, süper kıta bölündükçe böyle bir engelin oluştuğunu açıkça ortaya çıkardı. Bugün buna Atlantik Okyanusu deniyor. Bu büyük engel, vekâlet adı verilen evrimsel bir sürecin işlemesine olanak tanıyacak; bariyerin farklı taraflarındaki hayvanlar ayrı ayrı evrimleşebilecek. Sorun, Jura'nın ortalarında vekilliğin kanıtının olmamasıydı. Arjantin'e kadar. Neyse ki bölgede süper kıtanın ikiye bölünmesinin hemen öncesine ve hemen sonrasına ait fosiller var, dolayısıyla vekilliğin etkili olmaya başlayıp başlamadığını yargılamak için ideal bir konumda. Ve ilk sonuçlar, bunun Jura'nın ortasında dinozorlara ne olduğunu açıklamada önemli bir faktör olabileceğini destekliyor.