Horizon (1964)

Sezon 39: Bölüm 9

Bu, Dünya tarihini değiştirebilecek bir kitabın hikayesidir. Eğitimsiz bir göz için, küçük ve mütevazı bir Bizans dua kitabından başka bir şey değildir, ancak Christies'te 2 milyon doların üzerinde bir fiyata satılmıştır. Çünkü sayfalarındaki duaların altında, neredeyse iki bin yıldır kayıp olan başka, benzersiz yazılar, belli belirsiz görülebiliyor. Metin, dünyanın en büyük dehalarından biri olan antik Yunan Arşimet'in, zamanının yüzyıllar ötesinde bir matematik dehası olan eserinin tek kaydıdır. Bir Ortadoğu kütüphanesinde bin yıldır saklanan bu kitabın üzerine yazılar yazıldı, kırıldı, boyandı, kesildi ve yeniden yapıştırıldı. Ancak bilim insanları çok geçmeden değerli, kırılgan belgeyi kurtardı ve bu belge ilk kez Arşimed'in fikirlerinin ne kadar devrim niteliğinde olduğunu ortaya koyuyor. Eğer Rönesans döneminde bilim adamlarının kullanımına açık olsaydı, yüz yıldan fazla bir süre önce Ay'a ulaşmış olabilirdik. İz, onuncu yüzyılda, bir yazarın Arşimet'in şimdiye kadar geliştirdiği en önemli matematiğin eşsiz bir kopyasını yapmasıyla başlıyor. Belge 200 yıl boyunca hayatta kaldı, ancak içindeki matematik o kadar karmaşıktı ki kimse ona dikkat etmedi. Bir gün bir keşiş yeni bir dua kitabı yazmak için yeni bir parşömen (o zamanlar pahalı bir ürün) ararken, cevap açık görünüyordu. Arşimet el yazmasını kullandı. Yunanca metni sayfalardan yıkadı, ikiye böldü, yeniden ciltledi ve Arşimed elyazmasını günlük bir dua kitabına dönüştürdü. Dualarını dindar bir şekilde yazarken, yok ettiği deha hakkında hiçbir fikri yoktu. Birkaç yüz yıl sonra Rönesans devam ediyordu. Bilim insanları yeni kavramlarla boğuşmaya başlıyor, matematiğin çevrelerindeki dünyayı açıklamak için nasıl kullanılabileceği üzerinde çalışıyorlardı. Arşimet'in az önce karşılaştıkları sorunların çoğunun bin yıldan fazla bir süre önce çözülmüş olduğunu pek bilmiyorlardı. Dolayısıyla, trajik bir şekilde, bilim ve teknolojinin gelişimini ölçülemeyecek kadar geciktirerek araştırmayı yeniden yapmak zorunda kaldılar. Daha sonra 1906'da Konstantinopolis'te belge gizemli bir şekilde bir manastır kütüphanesinde ortaya çıktı. Johan Ludwig Heiberg adlı fırsatçı bir bilim adamı, metnin Arşimet'in yazıları olduğunu tespit etti. Yunanca metin çok silik olmasına rağmen Heiberg bir kısmını deşifre edebildi. Bulduğu şey onu hayrete düşürdü ve New York Times'ın ön sayfasına çıktı. Arşimet'in el yazmasının, yalnızca Arşimet'in son kanıtlarını göstermekle kalmayıp aynı zamanda keşiflerini nasıl yaptığına dair süreci ilk kez ortaya koyan 'Yöntem' adlı bir şey içerdiğini ortaya çıkardı. Ama sonra felaket yeniden yaşandı. Birinci Dünya Savaşı çıktı ve sonrasında Arşimet el yazması ortadan kayboldu. Akademisyenler el yazmasını tekrar görme ümidini kaybetmişti, ancak 1960'larda onun Paris'te bulunabileceğine dair tuhaf söylentiler su yüzüne çıkmaya başladı. 30 yıl daha sürdü ama 1991'de Christies'ten bir uzman onu Fransız bir ailenin elinde buldu. Açık artırmaya ulaştığında, adı bilinmeyen bir milyonere satıldı ve o da onu koruma amacıyla Baltimore'daki Walters Sanat Müzesi'ne ödünç verdi. Metni okumak inanılmaz derecede zor olsa da, son teknoloji görüntüleme ekipmanlarıyla ilk kez yavaş yavaş tüm yazıları bir araya getiriyorlar. Baltimore'daki ekip tutkalı, deriyi ve yüzyıllarca süren kiri soyarak, mavi raptiyeyi çözerek ve kitabın sırtında gömülü olan Yunanca çizgileri ortaya çıkararak, zamanının binlerce yıl ilerisinde olan bir adamın resmini oluşturuyorlar. Arşimet yalnızca derin bir konu olan sonsuzlukla yüzleşmekle kalmamış, aynı zamanda Rönesans'tan sonra yeniden icat edilmesi gereken ve bugün gezegenlerin hareketinden gökdelenlerin inşasına kadar her fiziksel olguyu tanımlamak için kullanılan bir matematik dalı olan kalkülüse doğru ilk önemli adımları atmıştı. Arşimet'in zaten bildiğini bilseydi insan aklının neler başarabileceğini kim bilebilir?